بگفت ، ذمّ دنيا كرد تا صحابه رسول ميل به دنيا و حطام او نكنند ، و از پس آن ذكر بهشت كرد تا همه همّت در آن بندند ، قوله : * ( زُيِّنَ لِلنَّاسِ ) * . خلاف كردند در آن كه مزيّن كيست : حسن بصرى گفت : شيطان است براى آن كه كار شيطان اين است ، و خداى - جلّ جلاله - چندان كه ( 1 ) گفت مذمّت دنيا گفت و تزهيد در وى ، هم او تزيين و ترغيب نكند . زجّاج گفت : مزين خداست ، بدان معنى كه خلق شهوت كرد و طباع به او مايل آفريد ، چنان كه گفت : إِنَّا جَعَلْنا ما عَلَى الأَرْضِ زِينَةً لَها ( 2 ) . . . ، و اين وجه هم نكوست و از اين منع نيست . ابو على گفت : هر چه از آحن حسن است مزيّن آن خداست ، و آنچه قبيح است مزيّن آن شيطان است ، و اين قول سديد ( 3 ) است . حق تعالى گفت : بياراستند براى مردمان * ( حُبُّ الشَّهَواتِ ) * ، دوستى شهوتها . و مراد به « شهوت » در آيت مشتهاست و آنچه شهوت به او تعلَّق دارد ، براى آن كه شهوت محبوب نباشد ( 4 ) مشتهى محبوب باشد . و « شهوات » جمع شهوت باشد ، و تحريك عين الفعل براى آن كرد در جمع تا فرق باشد ميان اسم و صفت ، كه آنچه اسم باشد عين جمعش متحرّك ( 5 ) باشد ، كتمره و تمرات ( 6 ) ، و جمره و جمرات ، و زفره و زفرات ، و آنچه صفت باشد بر وفق وحدان باشد ، كضخمه و ضخمات ، و عبله و عبلات ( 7 ) . اگر عين الفعل حرف علَّت باشد « واو » يا « يا » ، اگر چه اسم [ بود ] ( 8 ) نحو بيضات و جوزات ( 9 ) ، براى آن كه حركت بر حرف علَّت گران باشد .

--> ( 1 ) . اساس كه در اين مورد نو نويس است : چنان كه ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 2 ) . سوره كهف ( 18 ) آيه 7 . ( 3 ) . كذا در اساس و همه نسخه بدلها ، چاپ شعرانى ( 2 / 461 ) : سدى . ( 4 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر و . ( 5 ) . مج ، وز ، دب ، آج ، لب ، فق : محرك . ( 6 ) . اساس كه در اين مورد نو نويس است به صورت : « كثمره و ثمرات » هم خوانده مىشود . ( 7 ) . اساس كه در اين مورد نو نويس است : غلبه و غبلات ، با توجّه به مج تصحيح شد . ( 8 ) . اساس : ندارد ، از مج افزوده شد . ( 9 ) . آج : نحو بيضه و بيضات و جوزه و جوزات .